Chùa Cảnh Tiên – Dấu ấn lịch sử và điểm tựa tâm linh của du lịch Quảng Trị

Giữa tiết trời thanh minh trong trẻo, khi nắng xuân nhẹ nhàng trải vàng trên những triền cát trắng ven sông, chùa Cảnh Tiên hiện lên với vẻ đẹp cổ kính, trầm mặc và đầy linh thiêng. Ngôi chùa vừa được phục dựng lại trong những năm gần đây không chỉ mang diện mạo mới khang trang mà còn lưu giữ nguyên vẹn giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh gắn liền với bao thăng trầm của vùng đất Quảng Bình nay là Quảng Trị

Chùa Cảnh Tiên – Di tích tâm linh tiêu biểu của Quảng Trị

Theo sử liệu ghi chép, chùa Cảnh Tiên được xây dựng vào thế kỷ XVII, hiện tọa lạc tại thôn Dinh Mười, xã Gia Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình. Ngôi chùa do Chiêu Vũ hầu Nguyễn Hữu Dật (1603–1681) – danh tướng có công lớn trong việc bảo vệ lãnh thổ Đàng Trong – cho dựng nên. Sau khi Quảng Bình và Quảng Trị sáp nhập, di tích này trở thành một phần quan trọng trong không gian văn hóa – lịch sử của tỉnh Quảng Trị (mới), với trung tâm hành chính đặt tại Đồng Hới.

Sau những năm tháng chinh chiến khốc liệt, chứng kiến nhiều cảnh sinh ly tử biệt, Nguyễn Hữu Dật đã lập đàn chay bên bờ sông Gianh để siêu độ cho các chiến sĩ trận vong, đồng thời phát tâm xây dựng chùa thờ Phật, cầu quốc thái dân an, làm nơi nương tựa tinh thần cho quân và dân trong vùng. Ngôi chùa ban đầu được dựng dưới chân động cát Đại Trường Sa, thuộc vùng đất cổ Võ Xá xưa.

Chùa Cảnh Tiên qua các triều đại phong kiến

Năm 1681, Chiêu Vũ hầu Nguyễn Hữu Dật qua đời, được Chúa Nguyễn truy phong tước Chiêu Quận công, thụy hiệu Cần Tiết. Để tưởng nhớ công lao và đức độ của ông, nhân dân Quảng Bình đã lập đền Tĩnh Quốc công tại xóm Bến, Vạn Xuân.

Sau đó, chùa Cảnh Tiên được giao cho con cháu trong dòng họ Nguyễn Hữu trông nom. Đến năm 1713, Thiện Chánh hầu Nguyễn Hữu Thuyên – cháu nội Nguyễn Hữu Dật – tiếp tục tu bổ ngôi chùa khang trang hơn và được Chúa Nguyễn Phúc Chu ban sắc hiệu “Sắc tứ Cảnh Tiên tự” (敕賜境僊寺). Từ đây, chùa trở thành trung tâm sinh hoạt Phật giáo quan trọng của vùng Quảng Bình.

Tuy nhiên, biến cố lịch sử năm 1717 khi quân Trịnh vượt sông Gianh tiến đánh Đàng Trong đã khiến chùa Cảnh Tiên rơi vào cảnh hoang phế, đổ nát trong thời gian dài.

Phục dựng chùa Cảnh Tiên dưới triều Nguyễn

Sau khi đất nước dần ổn định, triều Nguyễn đặc biệt quan tâm đến việc khôi phục các di tích lịch sử. Năm Minh Mạng thứ 8 (1827), triều đình cho lập kế hoạch phục dựng chùa Cảnh Tiên. Đến năm Thiệu Trị thứ 2 (1842) và Tự Đức thứ 18 (1865), các vua tiếp tục ban tiền và bạc để trùng tu, từ đó chùa còn được nhân dân gọi là “chùa Vua”.

Theo các bậc cao niên địa phương, chùa Cảnh Tiên xưa có 7 tấm bia đá ghi chép công đức xây dựng và trùng tu qua các thời kỳ. Dù trải qua chiến tranh và sự bào mòn của thời gian, những dấu tích còn lại vẫn mang giá trị sử liệu quý báu, phản ánh đời sống tâm linh và tinh thần yêu nước của cha ông.

Với những giá trị đó, chùa Cảnh Tiên đã được UBND tỉnh Quảng Bình xếp hạng là di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh.

Kiến trúc chùa Cảnh Tiên – Giao thoa giữa quá khứ và hiện tại

Chùa Cảnh Tiên ngày nay được phục dựng theo phong cách kiến trúc cổ truyền, lấy cảm hứng từ nhà rường Huế xưa. Công trình gồm 3 gian, quay mặt hướng Nam, mái lợp ngói âm dương, tường gạch mộc, sơn phủ đen bóng trang nghiêm.

Các chi tiết kiến trúc như cột, kèo, xuyên trính, rui mè… được chạm khắc thủ công tinh xảo bởi những nghệ nhân lành nghề đến từ cố đô Huế. Không gian chùa hài hòa giữa vẻ đẹp cổ kính và sự thanh tịnh, tạo cảm giác an yên cho Phật tử và du khách khi ghé thăm.

Theo chia sẻ của Đại đức Thích Quảng Phú, từng viên gạch, từng tán cây cổ thụ trong khuôn viên chùa – đặc biệt là cây gạo hàng trăm năm tuổi – đều mang trong mình câu chuyện lịch sử của vùng đất và con người nơi đây. Chính vì vậy, Ban quản lý chùa đã lựa chọn phương án phục dựng giữ hồn xưa, xem đó là cầu nối giữa các thế hệ.

Chùa Cảnh Tiên – Điểm tựa tâm linh và điểm đến văn hóa

Hiện nay, dù một số hạng mục vẫn đang tiếp tục hoàn thiện, các hoạt động Phật pháp tại chùa Cảnh Tiên đã diễn ra ổn định. Nơi đây không chỉ là chốn chiêm bái linh thiêng của người dân địa phương mà còn là điểm đến văn hóa – lịch sử ý nghĩa đối với du khách khi về Quảng Trị.

Trong tương lai, khi công tác phục hồi được hoàn thiện đồng bộ, chùa Cảnh Tiên hứa hẹn trở thành điểm sáng trong hệ thống di tích tâm linh của Quảng Trị, góp phần giáo dục truyền thống, gìn giữ bản sắc văn hóa và lan tỏa những giá trị tốt đẹp của Phật giáo trong đời sống hiện đại.